تعاريف و مفاهيم بهكار رفته در سرشماري نفوس و مسكن سال 1385
جمعيت (جامعه مورد سرشماري)
اعضاي همه خانوارهاي معمولي ساكن، مؤسسهاي و گروهي كه اقامتگاه معمولي آنان در زمان سرشماري در ايران قرار دارد و نيز اعضاي تمامي خانوارهاي معمولي غير ساكن كشور، جامعه مورد سرشماري را تشكيل ميدهند. اعضاي هيئتهاي سياسي و سفارتخانههاي خارجي در ايران و افراد خانوار آنان جزو جامعه مورد سرشماري محسوب نميشوند، اما ايرانيان عضو هيئتهاي سياسي و سفارتخانههاي ايران در خارج از كشور و افراد خانوار آنان، جزو جامعه مورد سرشماري به حساب ميآيند.
خانوار معمولي
خانوار معمولي از چند نفر تشكيل ميشود كه با هم در يك اقامتگاه زندگي ميكنند، با يكديگر همخرج هستند و معمولاً با هم غذا ميخورند. در مواردي خانوار معمولي ميتواند يك نفره باشد.
خانوار معمولي ساكن
خانواري كه در اقامتگاه ثابت (مكانهاي محل سكونت ساختهشده از مصالح سخت و نيز چادر ثابت، آلونك، كپر و… ) سكونت دارد، "خانوار معمولي ساكن" ناميده ميشود.
خانوار معمولي غير ساكن
خانواري كه در زمان سرشماري در اقامتگاه ثابتي سكونت ندارد، "خانوار معمولي غير ساكن" ناميده ميشود. اين دسته از خانوارها سه گروه زير را در بر ميگيرد:
1- خانوارهايي كه در زمان سرشماري در كوچ بسر ميبرند و يا در خارج شهرها و آباديها در سرپناه قابل حمل زندگي ميكنند.
2- خانوارهايي كه در محل ثابتي زندگي نميكنند و بهطور مداوم محل زندگي خود را تغيير ميدهند، مانند كوليها.
3- خانوارهايي كه محل زنگي مشخصي ندارند و شبها معمولاً در پاركها، خرابهها، زير پلها و... بيتوته ميكنند.
خانوار مؤسسهاي
مجموعه افرادي كه بهدليل داشتن هدف يا ويژگيهاي مشترك با هم در يك مؤسسه زندگي ميكنند و آن مؤسسه بنا بر مجوز يا بر اساس مقررات و ضوابط معيني مسئوليت منزل دادن (ارائه محل سكونت همراه با خدمات و تسهيلات) به آنان را بر عهده دارد خانوار مؤسسهاي ناميده ميشود، نمونههاي مشخصي از خانوارهاي مؤسسهاي عبارتند از:
پادگانها و پاسگاههاي نظامي و انتظامي، خوابگاههاي دانشجويي كه تحت مديريت يكي از دانشگاهها اداره ميشود بجز خوابگاههاي متأهلين، آسايشگاههاي رواني و... .
خانوار گروهي
مجموعه افرادي كه تمام يا اغلب آنان بهدليل دارا بودن شرايط خاص (بهطور عمده داشتن ويژگي مشترك) اقامتگاه مشتركي را براي سكونت خود انتخاب كردهاند و بهطور مشترك امور زندگي در آن اقامتگاه را اداره ميكنند خانوار گروهي ناميده ميشود.
اقامتگاه معمولي
اقامتگاه معمولي خانوار، محلي است كه خانوار در زمان سرشماري در آنجا زندگي ميكند، مشروط بر اين كه اقامتگاه ديگري نداشته باشد. اقامتگاه معمولي آن دسته از خانوارهاي معمولي ساكن كه در زمان سرشماري بيش از يك اقامتگاه دارد، محلي است كه بيشترين مدت سال را در آنجا بسر ميبرند.
شهر (نقطه شهري)
منظور از شهر، هر يك از نقاط جغرافيايي است كه داراي شهرداري باشد.
آبادي (نقطه روستايي)
آبادي به مجموعه يك يا چند مكان و اراضي به هم پيوسته (اعم از كشاورزي و غير كشاورزي) گفته ميشود كه خارج از محدوده شهرها واقع شده و داراي محدوده ثبتي يا عرفي مستقل باشد. اگر آبادي در زمان سرشماري، محل سكونت خانوار يا خانوارهايي باشد، "داراي سكنه"
و در غير اين صورت، "خالي از سكنه" تلقي ميشود.
جمعيت ساكن در نقاط شهري
منظور از جمعيت ساكن در نقاط شهري در هر يك از محدودههاي بخش، شهرستان، استان يا كشور، جمعيت تمامي شهرهايي است كه در همان محدوده قرار دارد و جمعيت هر شهر، عبارت است از چهار اعضاي همه خانوارهاي معمولي ساكن، مؤسسهاي و گروهي كه اقامتگاه معمولي آنان در زمان سرشماري در آن شهر واقع است.
جمعيت ساكن در نقاط روستايي
منظور از جمعيت ساكن در نقاط روستايي در هر يك از محدودههاي دهستان، بخش، شهرستان، استان يا كشور، جمعيت تمامي آباديهايي است كه در همان محدوده قرار دارد و جمعيت هر آبادي، عبارت است از مجموع تعداد اعضاي همه خانوارهاي معمولي ساكن، مؤسسهاي و گروهي كه اقامتگاه معمولي آنان در زمان سرشماري در آن شهر واقع است.
جمعيت غير ساكن
منظور از جمعيت غير ساكن در هر يك از محدودههاي شهرستان، استان يا كشور، جمعيت تمامي خانوارهاي معمولي غير ساكني است كه در همان محدوده سرشماري شدهاند.
سن
منظور از سن، تعداد سالهاي كاملي است كه از زمان تولد فرد گذشته است.
مهاجران وارد شده
آن دسته از اعضاي خانوارهاي معمولي ساكن، گروهي و مؤسسهاي كه شهر يا آبادي محل اقامت خود را در فاصله سالهاي 1375 تا 1385 تغيير دادهاند به شهر يا آبادي محل سرشماري وارد شدهاند، به عنوان مهاجران وارد شده طي ده سال مزبور شناخته شدهاند.
باسواد
كساني كه ميتوانند به فارسي يا به هر زبان ديگري متن سادهاي را بخوانند و بنويسند خواه مدرك رسمي داشته يا نداشته باشند، باسواد تلقي ميشود.
همه محصلان از جمله نوآموزان سال اول ابتدايي و سوادآموزان نهضت سوادآموزي نيز باسواد به حساب ميآيند.
كار، آن دسته از فعاليتهاي اقتصادي (فكري يا بدني) است كه به منظور كسب درامد (نقدي يا غير نقدي) انجام شود و هدف آن توليد كالا يا ارائه خدمت باشد.
در اين سرشماري، وضع فعاليت افراد پيش از مراجعه مأمور سرشماري موردنظر است. هر يك از افراد از اين نظر و با توجه به تعريف كار، در يكي ا زگروههاي زير قرار ميگيرند.
شاغل
فردي كه مطابق با تعريف كار و مصاديق آن در 7 روز پيش از مراجعه مأمور سرشماري، كار كرده، هر چند در شغل معمولي خود كار نكرده باشد.
- افرادي كه داراي شغلي هستند ولي در 7 روز پيش از مراجعه مأمور سرشماري حداقل يك ساعت كار نكردهاند.
- افرادي كه در فعاليتهاي كشاورزي براي خود كار ميكنند و بهدليل فصلي بودن كارشان در 7 روز پيش از مراجعه مأمور سرشماري كار نكردهاند.
- افرادي كه بهدليل نوبتي بودن كارشان در 7 روز پيش از مراجعه مأمور سرشماري سركار خود نرفتهاند.
- افرادي كه از سازمان محل كار خود بورسيه تحصيلي گرفتهاند و مشغول به تحصيل هستند و به اين دليل در 7 روز پيش از مراجعه مأمور سرشماري كار نكردهاند.
- افرادي كه به دليل مرخصي، تعطيلات، بيماري و مسافرت و... در 7 روز پيش از مراجعه مأمور سرشماري سر كار خود نرفتهاند.
- افرادي كه به دلايلي نظير تغييرات موقت سازماني يا خرابي دستگاهها و ماشينآلات نداشتن مشتري يا سفارش كار بهطور موقت سركار نرفتهاند.
- افرادي كه از كار خود معلق شدهاند ولي پيوند رسمي شغلي دارند.
بيكار
افرادي كه در 7 روز پيش از مراجعه مأمور سرشماري حداقل يك ساعت كار نكردهاند و داراي شغلي نيز نبودهاند در صورت داشتن دو شرط ذيل بيكار محسوب ميشوند.
1- در 30 روز گذشته براي جستجوي كار، اقدامات مشخصي را نظير ثبت نام يا پيگيري در مؤسسات كاريابي، پرس و جو از دوستان، تماس با كارفرمايان، مطالعه آگهيهاي استخدامي و... انجام داده باشند.
2- آماده به كار باشند، يعني طي يك دوره 15 روزه شامل 7 روز گذشته و 7 روز آينده آمادگي شروع كار را داشته باشند. همچنين افراد ذيل بيكار محسوب شدهاند.
- در انتظار شروع كار جديد هستند، يعني براي آنان كاري مهيا شده و قرار است در آينده به آن كار مشغول شوند و نيز آماده به كار (طبق تعريف) هستند.
- در انتظار بازگشت به شغل قبلي و نيز آماده به كار (طبق تعريف) هستند. منظور از "در انتظار بازگشت به شغل قبلي" اين است كه فرد قبلاً داراي كار بوده و به دلايلي كار خود را از دست ميدهند پيوند رسمي شغلي ندارد ولي در انتظار بازگشت به شغل خود بسر ميبرد.
محصل: افرادي كه شاغل يا بيكار نباشند و طبق برنامههاي آموزش رسمي كشور در حال تحصيل هستند يا در خارج از كشور مشغول به تحصيل هستند.
داراي درامد بدون كار: كساني كه شاغل، بيكار (جوياي كار) و محصل محسوب نميشوند و داراي درامد حاصل از بازنشستگي، املاك و مستغلات، سود سهام، سپردهها و... هستند، داراي درامد بدون كار محسوب ميشوند.
خانهدار: خانهدار به كساني گفته ميشود كه شاغل، بيكار (جوياي كار)، محصل و داراي درامد بدون كار به حساب نميآيند و مشغول انجام وظايف خانهداري هستند.
ساير: كساني كه در هيچيك از گروههاي بالا قابل طبقهبندي نيستند، در گروه ساير قرار ميگيرند.